PCB Warpage คือความไม่แบนของแผ่นวงจร: Bow โค้งคล้ายผิวทรงกระบอกหรือทรงกลมโดยมุมทั้งสี่ยังอยู่บนระนาบเดียวกัน ส่วน Twist บิดจนมุมหนึ่งอยู่นอกระนาบของอีกสามมุม ค่าอ้างอิงที่ผู้ผลิตมักใช้ตามหัวข้อ Bow and Twist ของ IPC-6012 คือไม่เกิน 0.75% สำหรับบอร์ดที่ติดชิ้นส่วน SMT และ 1.5% สำหรับบอร์ดอื่น หาก drawing/PO ไม่กำหนดค่าอื่น วิธีวัดในบทความนี้ตาม IPC-TM-650 2.4.22 ฉบับ C ซึ่งใช้กับแผ่นเปล่า ไม่ใช่ความแบนขณะ reflow
เตรียมงาน ประกอบ SMT พร้อมข้อกำหนดความแบน แล้วส่งแบบเพื่อ ขอใบเสนอราคา
Bow กับ Twist ต่างกันอย่างไร
| ประเด็น | Bow: แผ่นโก่ง | Twist: แผ่นบิด |
|---|---|---|
| รูปร่าง | โค้งแบบทรงกระบอกหรือทรงกลม | บิดตามแนวเส้นทแยงมุม |
| ระยะอ้างอิงในการคำนวณ | ความยาวหรือความกว้างตามแนวที่วัด | สองเท่าของเส้นทแยงมุม สำหรับวิธี production |
| จุดสัมผัส surface plate | กดมุมทั้งสองของขอบเดียวกันให้แตะผิว แล้วตรวจแต่ละขอบ | ให้สามมุมแตะผิว โดยกดเพียงมุมเดียวเมื่อจำเป็น อีกมุมยกขึ้น |
รายงานควรแยก Bow แต่ละแนวกับ Twist พร้อมวิธีจับชิ้นงาน
วิธีวัด Bow และ Twist ตาม IPC-TM-650 2.4.22
ใช้ precision surface plate, feeler/pin gauge และเครื่องวัดระยะ ส่วน height dial indicator ใช้กับวิธีชี้ขาด (referee) ข้อ 5.3 ทดสอบที่สภาวะห้องปฏิบัติการมาตรฐานเว้นแต่ตกลงไว้เป็นอื่น ขั้นตอน production ตามฉบับ C (6/99) มีดังนี้
- บันทึกขนาด: กดแผ่นให้ราบเพื่อวัดความยาว L ความกว้าง W และเส้นทแยงมุม D ใช้หน่วยเดียวกับช่องว่าง R และระบุด้านอ้างอิงของบอร์ด
- วัด Bow: หงายด้านนูนขึ้น กดมุมทั้งสองของขอบเดียวกันให้แตะ plate สอด gauge ใต้ขอบ เลือกเกจใหญ่สุดที่สอดได้ง่าย วัดความหนาเกจด้วยไมโครมิเตอร์ ทำซ้ำทุกขอบ แยกค่า R_L ตามแนวยาวกับ R_W ตามแนวกว้าง
- วัด Twist: วางให้สามมุมแตะ plate หากจำเป็น ให้กดเพียงมุมเดียวในกลุ่มมุมที่สัมผัส ไม่กดมุมยกที่ต้องวัด อาจต้องกลับด้านแผ่น แล้ววัดช่องว่างสูงสุด R ใต้มุมที่ยก โดยเลือกเกจที่สอดได้โดยไม่ยกสามมุมที่สัมผัสพื้น ทำซ้ำทุกมุมที่วัดด้วยวิธีนี้ได้ และวัดความหนาเกจด้วยไมโครมิเตอร์
- คำนวณและเทียบสเปก: ถ้าทำให้สามมุมสัมผัสไม่ได้ตามข้อ 5.2.4 ให้ใช้วิธี referee ข้อ 5.3 แทนการเพิ่มแรงกดจนแผ่นเสียรูป
สูตรคำนวณ โดย R คือช่องว่างสูงสุดของการวัดนั้น:
- Bow แนวยาว (%) = (R_L / L) × 100
- Bow แนวกว้าง (%) = (R_W / W) × 100
- Twist แบบ production (%) = R / (2 × D) × 100
ตัวคูณสองใช้เฉพาะเงื่อนไขกดมุมแบบ production อย่านำช่องว่างจากการจับยึดแบบอื่นมาแทน R
ตัวอย่างคำนวณ PCB Warpage และตารางช่องว่างที่ยอมรับได้
ตัวอย่างสมมติ: แผ่นสี่เหลี่ยม 200.00 × 300.00 mm ใช้เกณฑ์ 0.75% หรือ 0.0075 ค่าด้านล่างเป็นการคำนวณ ไม่ใช่ผลตรวจบอร์ดหรือข้อมูลลูกค้า
- Bow ตามช่วง 200.00 mm: R_W = 200.00 × (0.75 / 100) = 1.50 mm
- Bow ตามช่วง 300.00 mm: R_L = 300.00 × (0.75 / 100) = 2.25 mm
- เส้นทแยงมุม: D = √(200.00² + 300.00²) = √(40,000.00 + 90,000.00) = √130,000.00 = 360.56 mm
- ช่องว่าง Twist: R = 2.00 × √130,000.00 × (0.75 / 100) = 5.41 mm หรือประมาณ 2.00 × 360.56 × 0.0075
- สมมติวัด Bow ได้ 1.80 mm บนช่วง 200.00 mm: Bow = (1.80 / 200.00) × 100 = 0.90% จึง ไม่ผ่าน เกณฑ์ 0.75% แม้ยังไม่ได้พิจารณาแนวยาวและ Twist
ตารางคำนวณรวบรวมเองสำหรับวางแผนตรวจรับ ช่อง Bow เรียงตามช่วง W / L ช่องว่างทั้งหมดมีหน่วย mm
| ขนาด W × L (mm) | D (mm) | Bow ที่ 0.75%: W / L | Twist ที่ 0.75% | Bow ที่ 1.5%: W / L | Twist ที่ 1.5% |
|---|---|---|---|---|---|
| 100 × 100 | 141.42 | 0.75 / 0.75 | 2.12 | 1.50 / 1.50 | 4.24 |
| 100 × 160 | 188.68 | 0.75 / 1.20 | 2.83 | 1.50 / 2.40 | 5.66 |
| 200 × 300 | 360.56 | 1.50 / 2.25 | 5.41 | 3.00 / 4.50 | 10.82 |
| 250 × 350 | 430.12 | 1.88 / 2.63 | 6.45 | 3.75 / 5.25 | 12.90 |
| 457 × 610 (panel) | 762.20 | 3.43 / 4.58 | 11.43 | 6.86 / 9.15 | 22.87 |
วิธีคำนวณ: คำนวณจากสูตร IPC-TM-650 2.4.22 ฉบับ C ข้อ 5.1–5.2 โดย Bow gap = ช่วงวัด × (เกณฑ์ / 100), Twist gap = 2 × √(W² + L²) × (เกณฑ์ / 100); ใช้ค่าเต็มก่อนปัดทศนิยมสองตำแหน่ง ตรวจสอบเมื่อ 10 พ.ย. 2026
ข้อจำกัด: เป็นค่าคำนวณ ไม่ใช่ผลวัด ค่า PO/แบบมีผลเหนือกว่าตาราง สำหรับ panel array ต้องตกลงเกณฑ์กับผู้ขาย ค่าที่ปัดใช้ช่วยอ่าน การตัดสินใกล้ขีดจำกัดให้ใช้ค่าก่อนปัดและวิธีที่ตกลงกัน
ค่าอ้างอิง Bow/Twist 0.75% vs 1.5% และเมื่อไรควรระบุให้เข้มกว่า
สารบัญทางการของ IPC-6012F ระบุหัวข้อ Bow and Twist ไว้ที่ข้อ 3.4.3 ค่า 0.75%/1.5% ข้างต้นเป็นค่าที่ผู้ผลิตนิยมอ้างถึง (เช่น PCBWay)และแยกตามการติดชิ้นส่วน SMT เราไม่ได้อ้างข้อความฉบับเต็ม จึงควรยืนยันค่าและเงื่อนไข (เช่น panel array) กับผู้ขายและเขียนลงใน drawing/PO
งาน fine-pitch BGA หรือแผงใหญ่ควรทบทวน stencil contact การรองรับระหว่าง reflow และบริเวณแพดสำคัญ หากต้องเข้มกว่า ให้ผู้ซื้อกับผู้ขายตกลงค่าแล้วระบุใน drawing/PO พร้อมวิธีและช่วงตรวจ โดยพิจารณาความสามารถผลิตด้วย
ปัจจัยที่ควรตรวจสอบเมื่อพบ PCB warpage
ใช้เป็นหัวข้อทบทวนร่วมกับข้อมูลก่อนและหลังแต่ละกระบวนการ ไม่ใช่ข้อสรุปสาเหตุของทุกบอร์ด
| ปัจจัย | สิ่งที่ควรระบุหรือถามผู้ผลิต/ผู้ประกอบ |
|---|---|
| การกระจายทองแดงไม่สมดุล | ขอทบทวน copper balance รายชั้นและพื้นที่ทองแดงที่ต่างกันระหว่างด้าน |
| Stack-up ไม่สมมาตร | ขอ stack-up ที่แสดงวัสดุและความหนารายชั้น เพื่อทบทวนความสมมาตรและข้อจำกัดการออกแบบ |
| พฤติกรรมวัสดุเมื่อร้อน | ระบุเกรด laminate และ Tg จาก datasheet พร้อมทบทวน CTE และโปรไฟล์จริง ไม่เลือกจาก Tg เพียงค่าเดียว |
| Panel และ rails รองรับไม่เหมาะ | ส่ง panel drawing ตำแหน่ง cutout แนว conveyor และการจัดวางบอร์ดย่อยใน panel ให้ผู้ผลิตตรวจแผนรองรับ |
| ความร้อนระหว่างผลิตแผ่น | ขอให้ผู้ผลิตตรวจประวัติการอัดชั้น (lamination) และการระบายความร้อน รวมถึงทิศเส้นใยวัสดุ |
| ความชื้นและการจัดเก็บ | ขอเงื่อนไขเก็บรักษาและความจำเป็นในการ baking ตามคำแนะนำวัสดุ ไม่ตั้งอุณหภูมิ/เวลาเอง |
| ความร้อนและแรงรองรับระหว่าง reflow | ขอทบทวน profile, pallet/support ตำแหน่งชิ้นส่วน ทิศทางวาง panel บน conveyor และจำนวนรอบ reflow/rework ที่บอร์ดผ่านมา |
สิ่งที่ควรเขียนในแบบ/PO เพื่อคุม warpage
แนบเช็กลิสต์กับข้อมูลผลิตเพื่อให้จัดซื้อและตรวจรับใช้สเปกเดียวกัน:
- เกณฑ์: ค่า Bow/Twist สูงสุด มาตรฐานพร้อม revision วิธีวัดและการตัดสินใกล้ขีดจำกัด
- ชิ้นงาน: ขนาด บอร์ดเดี่ยวหรือ panel array ด้านอ้างอิงและแนววัด
- ช่วงตรวจ: bare board ตอนส่งมอบ หลัง reflow เมื่อเย็นแล้ว หรือระหว่าง reflow พร้อมเงื่อนไขรองรับและปรับสภาพ
- การสุ่ม: ตกลงล็อต จำนวนตัวอย่าง ความถี่และการจัดการชิ้นงานไม่ผ่านกับผู้ขาย
- รายงาน: รหัสชิ้นงาน/ล็อต L/W/D ช่องว่าง R แยกแนว เปอร์เซ็นต์ เครื่องมือ เงื่อนไข ภาพตำแหน่งและผลเทียบเกณฑ์
ให้ทีม ผลิต Multilayer PCB ทบทวน stack-up ร่วมกับทีม SMT และ ทดสอบและตรวจสอบ เพื่อให้ข้อกำหนดแผ่นเปล่าต่อเนื่องกับเงื่อนไขประกอบ
ขอใบเสนอราคาและส่งแบบพร้อมข้อกำหนด warpage
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PCB Warpage
บอร์ดที่ Bow/Twist เกินสเปกควรทำอย่างไร?
แยกบอร์ดไว้และส่งผลวัดให้ผู้ขายประเมินตามข้อตกลง การกดหรืออบให้แบนแล้ววัดใหม่ไม่ใช่การยืนยันว่าบอร์ดผ่านเกณฑ์
บอร์ดบาง 0.8 mm โก่งง่ายกว่าไหม?
เมื่อปัจจัยอื่นเท่ากัน แผ่นบางต้านการดัดได้น้อยลง แต่ต้องดูขนาด วัสดุ stack-up และการรองรับด้วย 0.8 mm เป็นขนาดตัวอย่าง ไม่ใช่เกณฑ์ผ่าน/ไม่ผ่าน
Warpage ระหว่างและหลัง reflow ควรวัดอย่างไร โดยเฉพาะบริเวณ BGA?
หลัง reflow เมื่อบอร์ดเย็นแล้ว ต้องตกลงวิธีวัดและการรองรับให้เหมาะกับชิ้นส่วนที่ติดตั้ง ไม่ควรนำวิธีวัดแผ่นเปล่ามาใช้กับ PCBA โดยตรง และบอร์ดที่แบนที่อุณหภูมิห้องอาจโก่งเมื่อร้อน หากต้องรู้ค่าระหว่าง reflow ให้วัดด้วยวิธีเชิงแสง เช่น shadow moiré ตาม IPC-9641 โดยตกลงพื้นที่สนใจ โปรไฟล์และการรองรับ
แหล่งอ้างอิง
- IPC-TM-650 2.4.22 — Bow and Twist (Percentage), Revision C, วันที่บนเอกสาร 6/99; ข้อ 1.1 หน้า 1, ข้อ 5.1 หน้า 2, ข้อ 5.2–5.3 หน้า 3–5; เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ย. 2026
- IPC-6012F — Qualification and Performance Specification for Rigid Printed Boards: สารบัญทางการ, Revision F, September 2023; สารบัญหน้า vi ระบุข้อ 3.4.3 หน้า 21; ข้อความข้อกำหนดฉบับเต็มอยู่ในมาตรฐานที่จำหน่ายโดย IPC (PDF สาธารณะเป็นสารบัญ); เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ย. 2026
- IPC-9641 — High Temperature Printed Board Flatness Guideline, June 2013 (ไม่มีอักษร revision); ข้อ 1.1–1.2 หน้า 1 และสารบัญหน้า v ระบุ Shadow Moiré Method ข้อ 1.3.14 หน้า 2 กับวิธีวัดข้อ 3.1 หน้า 3; เข้าถึงเมื่อ 10 พ.ย. 2026
บทความที่เกี่ยวข้อง:


